โครงการส่งเสริมกิจกรรมการเรียนรู้ครูภูมิปัญญาไทย

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ ได้ให้ความสำคัญในเรื่องศิลปะ วัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยกำหนดเรื่องดังกล่าวไว้ในมาตรา ๔๖ มาตรา ๖๙ มาตรา ๘๑ และมาตรา ๒๘๙ นอกจากนี้พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๔๒ ได้กำหนดให้กระบวนการเรียนรู้ต้องส่งเสริม ศิลปะ วัฒนธรรม การศึกษาในระบบ การศึกษานอกระบบ และการศึกษาตามอัธยาศัย ต้องเน้นความสำคัญทั้งความรู้ คุณธรรม กระบวนการเรียนรู้ และการบูรณาการในเรื่องศิลปะ วัฒนธรรม ภูมิปัญญาไทย และการประยุกต์ใช้ภูมิปัญญาและยังกำหนดให้มีการนำประสบการณ์ ความรอบรู้ ความชำนาญ และภูมิปัญญาท้องถิ่นของบุคคลดังกล่าวมาใช้เพื่อให้เกิดประโยชน์ทางการศึกษา และยกย่อง เชิดชูผู้ที่ส่งเสริมและสนับสนุนการจัดการศึกษาไว้ด้วย

เพื่อให้มีการนำองค์ความรู้เรื่องภูมิปัญญาไทยเข้าสู่ระบบการศึกษา ทั้งการศึกษาในระบบ การศึกษานอกระบบ และการศึกษาตามอัธยาศัย รวมทั้งเป็นการยกย่องเชิดชูเกียรติครู ภูมิปัญญาไทย ตามมาตรา ๕๗ ที่เน้นให้หน่วยงานทางการศึกษาระดมทรัพยากรบุคคล ในชุมชนให้มีส่วนร่วมในการจัดการศึกษาโดยนำประสบการณ์ความรอบรู้ ความชำนาญ และภูมิปัญญาท้องถิ่นของบุคคลดังกล่าวมาใช้ เพื่อให้เกิดประโยชน์ทางการศึกษาและ ยกย่องเชิดชูผู้ที่ส่งเสริมและสนับสนุนการจัดการศึกษา สำนักงานคณะกรรมการการศึกษา แห่งชาติจึงได้จัดทำโครงการส่งเสริมกิจกรรมเรียนรู้ครูภูมิปัญญาไทยเพื่อดำเนินการ สรรหาบุคคลผู้ทรงภูมิปัญญา ยกย่อง เชิดชูเกียรติเป็นครูภูมิปัญญาไทยขึ้นตั้งแต่ ปี พ.ศ.๒๕๔๒ เป็นต้นมา พร้อมกันนั้นเพื่อให้เกิดความชัดเจนในเรื่องการส่งเสริม ภูมิปัญญาไทยในการจัดการศึกษาอย่างเป็นรูปธรรม คณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ จึงได้จัดทำนโยบายส่งเสริม ภูมิปัญญาไทยในการจัดการศึกษา นำเสนอคณะรัฐมนตรี เพื่อพิจารณา ซึ่งคณะรัฐมนตรีได้มีมติเห็นชอบแล้วเมื่อวันที่ ๑๖ พฤศจิกายน ๒๕๔๒

เกณฑ์การสรรหาครูภูมิปัญญาไทย

การยกย่องเชิดชูเกียรติครูภูมิปัญญาไทย มีเกณฑ์การสรรหาดังนี้

1. เป็นผู้ทรงภูมิปัญญาที่ได้รับการยกย่องและยอมรับจากสังคม
2. ประพฤติปฏิบัติเป็นแบบอย่างที่ดีของครอบครัว ชุมชน และสังคม
3. อบรมสั่งสอน ฝึกฝน สร้างเสริมความรู้ ทักษะ และนิสัยที่ถูกต้อง ดีงาม ให้แก่ผู้รับการถ่ายทอด อย่างเต็มความสามารถด้วยความบริสุทธิ์ใจและต่อเนื่อง
4. เป็นผู้มีศักยภาพในการจัดการเกี่ยวกับการถ่ายทอดภูมิปัญญาไทยในรูปแบบที่หลากหลาย
5. สามารถนำความรู้และประสบการณ์มาพัฒนาสร้างสรรค์และเผยแพร่แก่สังคมส่วนรวมได้
6. ยังคงดำเนินกิจกรรมการเรียนรู้ของตนอย่างต่อเนื่อง

ครูภูมิปัญญาไทย รุ่นที่ ๑

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติได้ประกาศยกย่องเชิดชูเกียรติครูภูมิปัญญาไทย รุ่นที่ ๑ เมื่อวันที่ ๑๒ เมษายน ๒๕๔๔ จำนวน ๓๐ คน โดยได้รับพระมหากรุณาธิคุณรับพระราชทานเกียรติบัตรเชิดชูเกียรติครูภูมิปัญญาไทยรุ่นที่ ๑ จากสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอเจ้าฟ้ากัลยา ณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ เมื่อวันที่ ๑ พฤษภาคม ๒๕๔๔ เวลา ๑๖.๐๐ น ณ ศูนย์ประชุมแห่งชาติสิริกิติ์

โครงการของครูภูมิปัญญาไทย รุ่นที่ ๑ ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ จำนวน ๓๐ โครงการ ดังรายละเอียดคือ

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
๑.นายคำเดื่อง ภาษี ด้านเกษตรกรรม (เกษตรธรรมชาติ)

โครงการเครือข่ายการเรียนรู้เกษตรกรรมธรรมชาติคืนสู่ชุมชนท้องถิ่นอีสาน

๒. นางฉวีวรรณ พันธุ ด้านศิลปกรรม (การแสดงพื้นบ้าน-หมอลำ)
โครงการถ่ายทอดศิลปะการแสดงพื้นเมือง (หมอลำ)
๓. นายทองคำ แจ่มใส ด้านกองทุนและธุรกิจชุมชน
โครงการอบรมเรียนรู้เชิงปฏิบัติการเพื่อความเข้มแข็งขององค์กรชุมชนและเครือข่าย
๔. นายประคอง มนต์กระโทก ด้านเกษตรกรรม (เกษตรวิถีพุทธ)
โครงการฝึกอบรมเกษตรกรเพื่อปรับวิถีการผลิตสู่เกษตรนิเวศน์
๕. นายมั่น สามส ด้านเกษตรกรรม (เกษตรอินทรีย์)
โครงการเสริมสร้างชุมชนเกษตรอินทรีย์
๖. นายยงยุทธ ตรีนุชกร ด้านการแพทย์แผนไทย (การรักษาสุขภาพองค์รวม)
โครงการพัฒนาเครือข่ายหมอพื้นบ้านเพื่อการส่งเสริมการดูแลสุขภาพตนเอง
๗. นางราตรีสวัสดิ์ อุ่นทะยา ด้านศิลปกรรม (การแสดงพื้นบ้าน-หมอลำซิ่ง)
โครงการถ่ายทอดศิลปะการแสดงพื้นบ้าน (หมอลำซิ่ง)
๘. นายเล็ก กุดวงศ์แก้ว ด้านเกษตรกรรม (วิถีเกษตร)
โครงการเยาวชนรักครอบครัว
๙. นายสุทธินันท์ ปรัชญพฤทธิ์ ด้านเกษตรกรรม (การปรับใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสม)
โครงการนำระบบวนเกษตรมาคืนให้กับวิถีชุมชนไทยอีสาน
ภาคเหนือ
๑. พระครูพิทักษ์นันทคุณ ด้านปรัชญา ศาสนา และประเพณี
โครงการจัดทำสื่อเผยแพร่ครูภูมิปัญญาไทย
๒. นายคำผาย นุปิง ด้านภาษาและวรรณกรรม (การขับซอ)
โครงการถ่ายทอดภูมิปัญญาเพลงซอและดนตรีพื้นบ้านน่าน
๓. นายคำอ้าย เดชดวงตา ด้านศิลปกรรม (การแกะสลักไม้)
โครงการฝึกอบรมการแกะสลักไม้
๔. นายจอนิ โอ่โดเชา ด้านการจัดการทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม
โครงการเอาะทีเกอะตอที เอาก่อเกอะตอก่อ
๕. นายชูศักดิ์ หาดพรม ด้านเกษตรกรรม (เกษตรผสมผสาน)
โครงการถ่ายทอดประสบการณ์เกษตรผสมผสาน "บ้านแสงเทียน"
๖. นางบัวซอน ถนอมบุญ ด้านภาษาและวรรณกรรม (การขับซอ)
โครงการสืบสานตำนานซอพื้นเมืองเชียงใหม่
๗. นางประนอม ทาแปง ด้านอุตสาหกรรมและหัตถกรรม (ทอผ้า)
โครงการถ่ายทอดการทอผ้าสู่เยาวชนและผู้สนใจ
๘. นางสาวศรีสวลัย คำรังษี ด้านอุตสาหกรรมและหัตถกรรม (ทอผ้า)
โครงการถ่ายทอดการทอผ้าสู่เยาวชน
ภาคใต้
๑.นายเคียง คงแก้ว ด้านเกษตรกรรม (เกษตรยั่งยืน)
โครงการพัฒนาการเรียนการสอนและถ่ายทอดภูมิปัญญา(การพัฒนาเกษตรกรรมยั่งยืน)
๒. พระครูพิพัฒนโชติ ด้านกองทุนและธุรกิจชุมชน (ธนาคารชีวิต)
ด้านกองทุนและธุรกิจชุมชน (ธนาคารชีวิต)
๓. นายลัภย์ หนูประดิษฐ์ ด้านกองทุนและธุรกิจชุมชน (ออมทรัพย์)
โครงการพัฒนาเครือข่ายเพื่อการเรียนรู้
๔. นายตรีวุธ พาระพัฒน์ ด้านเกษตรกรรม (สวนสมรม)
โครงการเกษตรกรรมแบบผสมผสานตามธรรมชาติ (สวนสมรม) บ้านคีรีวง
๕. นายประยงค์ รณรงค์ ด้านกองทุนและธุรกิจชุมชน
โครงการพัฒนาบุคลากรในสภาผู้นำชุมชนไม้เรียง
๖. นายฝาก ตรีถวัลย์ ด้านกองทุนและธุรกิจชุมชน (ระบบบัญชีชาวบ้าน)
โครงการพัฒนาการเรียนรู้เพื่อเพิ่มศักยภาพองค์กรการเงินชาวบ้าน จ.นครศรีธรรมราช
๗. นายชบ ยอดแก้ว ด้านกองทุนและธุรกิจชุมชน (ออมทรัพย์)
โครงการขยายแนวคิดการออมทรัพย์แบบพัฒนาครบวงจรชีวิต
๘. นายอัมพร ด้วงปาน ด้านกองทุนและธุรกิจชุมชน (ออมทรัพย์)
โครงการพัฒนากองทุนสวัสดิการชุมชน
ภาคกลางและตะวันออก
๑. พระครูสุธรรมนาถ ด้านการแพทย์แผนไทย (สมุนไพร)
โครงการป่าสมุนไพรเพื่อชีวิตและชุมชน
๒. นายจ้อน ไทรวิมาน ด้านศิลปกรรม (การผลิตเครื่องดนตรีไทย)
โครงการส่งเสริมการถ่ายทอดดนตรีไทย
๓. นางเกลียว เสร็จกิจ ด้านศิลปกรรม (เพลงพื้นบ้าน-อีแซว)
โครงการมรดกเมืองสุพรรณ สืบสานเพลงอีแซว
๔. นายวิบูลย์ เข็มเฉลิม ด้านเกษตรกรรม (วนเกษตร)
โครงการศูนย์กลางการเรียนรู้เพื่อพัฒนาเครือข่ายชุมชนเข้มแข็งรอบป่าตะวันออก
๕. นายสำรวย มีสมชัย ด้านกองทุนและธุรกิจชุมชน (สหกรณ์เครดิตยูเนี่ยน
ลาดบัวหลวงพัฒนา)
โครงการพัฒนาระบบจัดการเครดิตยูเนี่ยนเพื่อพัฒนาชุมชน

การสนับสนุนโครงการของครูภูมิปัญญาไทย รุ่นที่ ๑ ส่งผลให้มีผู้สนใจและเกิดการขยายแนว ความคิด รวมทั้งเกิดเครือข่ายภูมิปัญญาไทยจำนวนมาก เพื่อให้เกิดความต่อเนื่องและเกิดการ ถ่ายทอดแนวคิดภูมิปัญญา องค์ความรู้ ซึ่งครูภูมิปัญญาไทยแต่ละท่านได้สั่งสมความรู้จาก ประสบการณ์และการนำความรู้สมัยใหม่มาปรับประยุกต์ และถ่ายทอดสู่ชุมชนใกล้เคียงจนเกิด ประโยชน์ต่อสังคมในภาพรวม สำนักงาน ฯจึงได้ดำเนินการสนับสนุนให้ครูภูมิปัญญาไทย รุ่นที่ ๑ ได้ทำโครงการถ่ายทอดองค์ความรู้และจัดทำสื่อการถ่ายทอดเพิ่มขึ้นเป็นโครงการ ส่งเสริมกิจกรรมการเรียนรู้ครูภูมิปัญญาไทย รุ่นที่ ๑ ระยะ ๒ จำนวน ๒๔ โครงการ ดังรายละเอียด คือ

โครงการส่งเสริมกิจกรรมการเรียนรู้ครูภูมิปัญญาไทย รุ่นที่ ๑ ระยะ ๒

ภาคกลางและตะวันออก (๕ โครงการ)
๑. พระครูสุธรรมนาถ โครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตและกิจกรรมสวนสมุนไพร
๒. นายจ้อน ไทรวิมาน โครงการส่งเสริมการถ่ายทอดดนตรีไทย
๓. นายวิบูลย์ เข็มเฉลิม โครงการส่งเสริมการเรียนรู้เพื่อพัฒนาเครือข่ายชุมชนเข้มแข็ง
๔. นางเกลียว เสร็จกิจ โครงการมรดกเมืองสุพรรณ สืบสานเพลงอีแซว(ภาค ๒)
๕. นายสำรวย มีสมชัย

โครงการฝึกปฏิบัติเรื่องการบริหารการจัดการและระบบบัญชี ของสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยน

ภาคเหนือ (๘ โครงการ)
๑.พระครูพิทักษ์นันทคุณ โครงการปลุกจิตสำนึกชุมชนชายขอบเพื่อการอนุรักษ์ทรัพยากร
ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมพ.ศ. ๒๕๔๔
๒. นางประนอม ทาแปง โครงการทอผ้าตีนจกด้วยการย้อมสีธรรมชาติ
๓. นายจอนิ โอ่โดเชา โครงการเอาะทีเกอะตอที เอาก่อเกอะตอก่อ (กินจากน้ำรักษาน้ำ
กินจากแผ่นดินรักษาแผ่นดินระยะ๒)
๔. นายคำอ้าย เดชดวงตา โครงการจัดทำสื่อเผยแพร่การแกะสลักไม้
๕.นายชูศักดิ์ หาดพรม โครงการถ่ายทอดประสบการณ์เกษตรผสมผสาน
"บ้านแสงเทียน"
๖. นายคำผาย นุปิง โครงการถ่ายทอดภูมิปัญญาเพลงพื้นบ้าน ซอล่องน่าน
๗. น.ส.ศรีสวลัย คำรังษี โครงการถ่ายทอดการทอผ้าสู่เยาวชน
๘. นางบัวซอน ถนอมบุญ โครงการสืบสานตำนานซอพื้นเมืองเชียงใหม่
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (๗ โครงการ)
๑. นายเล็ก กุดวงศ์แก้ว โครงการเยาวชนรักครอบครัว
๒.นายประคอง มนต์กระโทก โครงการฝึกอบรมเกษตรผสมผสานและศึกษาดูงาน
๓. นางฉวีวรรณ พันธุ โครงการถ่ายทอดศิลปะการแสดงพื้นเมือง
๔. นางราตรี ศรีวิไล โครงการถ่ายทอดดนตรีพื้นบ้าน
๕.นายคำเดื่อง ภาษี โครงการเครือข่ายการเรียนรู้เกษตรธรรมชาติคืนสู่ ชุมชนท้องถิ่น
๗. นายทองคำ แจ่มใส โครงการจัดทำสื่อในกิจกรรมกลุ่มองค์กรชุมชนของ
ครูภูมิปัญญาไทย
ภาคใต้ (๕ โครงการ)
๑. พระครูพิพัฒน์โชติ โครงการจัดพิพิธภัณฑ์ชุมชนเพื่อการเรียนรู้
๒.นายเคียงคงแก้ว โครงการสร้างอาคารฝึกอบรมผู้มาศึกษาด้านเกษตรยั่งยืน
สวนคงแก้ว
๓. นายชบ ยอดแก้ว โครงการเสริมสร้างความรู้เพื่อเพิ่มศักยภาพผู้นำชุมชน
ตำบลน้ำขาว
๔. นายประยงค์ รณรงค์ โครงการเยาวชนกับความเข้มแข็งของชุมชน
๕. นายลัภย์ หนูประดิษฐ์ โครงการศูนย์การเรียนการสหกรณ์ จังหวัดสงขลา